Kanal Tedavisi

Kanal tedavisinin gerekebileceği durumlar

• Çürük dişin sinirine ulaştığında ve sinirdeki iltihap geri dönüşsüz hâle geldiğinde. Kendiliğinden başlayan, gece uyandıran ya da uzun süren ağrı buna işaret edebilir; tanıyı muayene ve röntgen koyar.
• Diş siniri öldüğünde. Bu, dişin darbe almasından sonra ya da derin çürüklerin ve büyük dolguların altında olabilir. Bazen hiçbir belirti vermez ve muayene, sinir testleri ve röntgen birlikte değerlendirildiğinde fark edilir.
• Dişte apse ya da kök ucunda iltihap olduğunda.
• Kron yapılmış dişlerde de sinir zamanla canlılığını yitirebilir. 37 çalışmanın birleşik sonuçları, başlangıçta canlı olan ve kron, kısmi restorasyon ya da köprü ayağı yapılan dişleri kapsar. Bu dişlerin her 100'ünden yaklaşık 5'inde diş siniri canlılığını yitirmiştir². Kanıtın kesinliği düşüktür.

Muayeneden önce bir dişin kanal tedavisi gerektireceği kesin olarak söylenemez. Avrupa kılavuzuna göre çok derin çürüklerde sinirin açığa çıkma riski yüksektir ve bu risk önceden beklenmelidir³. Sinir tedavisi gerekip gerekmediği bazen ancak çürük temizlenirken anlaşılır.

Önce başka bir seçeneğin düşünüldüğü durumlar

• Belirti vermeyen derin çürük. Bu durum, ağrının olmadığı ya da yalnız uyarana bağlı, kısa süren hassasiyetin olduğu dişleri kapsar. Avrupa kılavuzu bu dişlerde çürüğün tamamını temizlemek yerine sinire yakın yumuşak kısmın bırakıldığı seçici ya da aşamalı temizlemeyi önerir³. Bu zayıf bir öneridir ve kanıtın kesinliği çok düşüktür.
• Çürük temizlenirken siniri açığa çıkan ve kendiliğinden ağrımayan dişler. Sinirin yalnız bir bölümünün alınması (pulpotomi) kanal tedavisi kadar etkili görünmektedir³; ancak bu tek bir çalışmaya dayanır ve kanıtın kesinliği düşüktür. Kılavuz, geri dönüşsüz sinir iltihabı belirtileri olan bazı dişlerde de kısmi ya da tam pulpotomiyi önerir³. Bu zayıf bir öneridir ve kanıtın kesinliği düşüktür. Bu çalışmalar pulpotomiyi kanal tedavisiyle değil, iki pulpotomi türünü birbiriyle karşılaştırmıştır. Hangi dişte uygun olduğuna muayene bulguları ve hekiminiz karar verir. Kılavuz, yetişkin dişlerinde bu işlemi her diş hekiminin uygulayamayabileceğini belirtir.
• Kurtarılamayacak dişler. Dişte onarılabilecek kadar sağlam doku kalmadıysa ya da kökte onarılamayan bir kırık varsa kanal tedavisi dişi korumaz. Bu durumda diş çekimi ve eksik dişin yerine ne konacağı konuşulur.
• Antibiyotik tedavinin yerine geçmez. Antibiyotik kanal tedavisinin ya da çekimin yerini tutmaz; bazı durumlarda bunlara ek olarak gerekebilir (aşağıda "Ağrı ve apse"). İltihaplanmış sinirin ağrısı için antibiyotik önerilmez; ağrıyı azalttığına dair yeterli kanıt yoktur⁴. Bu konudaki tek denemeye 40 kişi katılmıştır.

• Hiçbir şey yapmamak. Diş apsesi kendiliğinden geçmez⁵ ve diş hekimi tarafından tedavi edilmesi gerekir. Belirti vermeyen bir kök ucu iltihabında ne yapılacağını hekiminizle konuşun.
• Kanal tedavisi. Dişin kendisi ağızda kalır, komşu dişlere dokunulmaz. Tedaviden sonra dişin üstü dolgu, onley ya da kronla onarılır.
• Çekim ve implant. Diş çekilir, yerine çene kemiğine bir implant yerleştirilir ve üstüne kron yapılır. Cerrahi bir işlemdir ve kemiğin iyileşmesi için beklemek gerekir. Tek diş eksikliğinde 46 çalışmayı kapsayan bir derlemede implantların her 100'ünden beş yıl sonra yaklaşık 97'si, on yıl sonra yaklaşık 95'i ağızda kalmıştır⁶. Bu oranlar implantın kendisi içindir: aynı derlemede üstündeki kronların her 100'ünden beş yıl sonra yaklaşık 96'sı, on yıl sonra yaklaşık 89'u kullanımdaydı⁶. Ağızda kalan implantlarda da vida gevşemesi, diş eti sorunları ve kemik kaybı gibi komplikasyonlar sık bildirilmiştir⁶. Ayrıntılar diş implantı sayfasında.
• Çekim ve köprü. Eksik diş, iki yanındaki dişlere tutturulan bir köprüyle tamamlanır; geleneksel köprü için bu dişlerin de küçültülmesi gerekir. Ayrıntılar diş köprüleri sayfasında.
• Çekim ve bölümlü protez ya da boşluğu bırakmak. Protez takılıp çıkarılabilir. Bazı arka diş boşluklarında boşluğu bırakmak da konuşulur; bunun çiğnemeye etkisini hekiminiz değerlendirir.

143 çalışmayı kapsayan bir derlemede kanal tedavisi görmüş dişler ile implant üstü tek kronların uzun dönemde ağızda kalma oranları benzer bulunmuştur¹. Bu iki tedaviyi doğrudan karşılaştıran çalışma son derece azdır. Çalışmalar başarıyı da çok farklı tanımladığı için başarı oranları birbiriyle karşılaştırılamamıştır¹. Bu yüzden ne "doğal diş her zaman daha uzun dayanır" ne de "implant her zaman daha uzun dayanır" demek doğrudur.

Aşağıdaki adımlar kalıcı dişlerde ilk kez yapılan kanal tedavisi içindir. İngiltere'nin ulusal sağlık hizmeti NHS'e göre tedavi genellikle 2 ya da daha fazla randevu sürer; randevular 1-2 saat, bazen daha uzun sürebilir⁷. Bu bir uygulama tarifidir; randevu süresini ölçen bir derleme bulunamamıştır.

Tek seansta ve birden fazla seansta yapılan tedaviler arasında, bir yıl ve sonrasında röntgende başarısızlık açısından belirgin bir fark bulunmamıştır (13 çalışma, 1.505 diş)⁸. Bu, iki yöntemin eşdeğer olduğunun kanıtı değildir. Sizin dişiniz için kaç seans gerektiğini hekiminiz muayeneden sonra söyler.

Tedaviden kaygı duyuyorsanız bunu hekiminize söyleyin. Sedasyonun ne olduğunu ve kimler için uygun olduğunu bilinçli sedasyon sayfasında okuyabilirsiniz.

Riskler ve dezavantajlar

• Tedaviden sonra ağrı. Kanal tedavisinden önce ağrı yaygındır ve tedaviden sonra azalır. Bir derlemede ağrı bildirenlerin ortalaması şöyledir: tedaviden önce her 100 kişiden 81'i, 24 saat sonra 40'ı, bir hafta sonra 11'i⁹. Bu oranlar sırasıyla 30, 11 ve 12 çalışmadan hesaplanmıştır. Bunlar çalışmaların ortalamasıdır, tek bir hastanın olasılığı değildir.
• Tek seansta ilk hafta daha fazla ağrı. Tek seansta tamamlanan tedaviden sonraki ilk hafta ağrı bildirenler, çok seanslı tedavinin ilk seansından sonrakilere göre daha fazladır (5 çalışma, 638 diş, orta kesinlikte kanıt)⁸. Dolgudan sonraki ilk üç günde ağrının şiddeti açısından ise fark bulunmamıştır (12 çalışma, 1.258 diş, düşük kesinlikte kanıt)⁸.
• Alevlenme. Tedaviden sonra plansız bir randevu gerektiren şiddetli ağrı ya da şişlik seyrektir. 15 çalışmadaki 24.320 vakanın 688'inde, yani her 100 vakadan yaklaşık 3'ünde¹⁰ görülmüştür. Tedaviden önce kendiliğinden ağrıyan ya da vurulduğunda ağrıyan dişlerde daha sık bildirilmiştir. Bu bulguların her biri randomize olmayan 3 çalışmaya dayanır ve kanıtın kesinliği düşük ya da çok düşüktür.
• Kök ucu her dişte tam iyileşmez. 1922-2002 arasında yayımlanan çalışmaları birleştiren bir derlemede, en az bir yıllık izlemde röntgende tam iyileşme ölçütüyle başarı oranı yüzde 68 ile 85 arasındadır¹¹. İyileşmeyen dişlerde yeniden kanal tedavisi, kök ucu ameliyatı ya da çekim konuşulur. Bu seçeneklerin başarı oranları için bu sayfada bir kaynak vermiyoruz; dişinize göre ne beklenebileceğini hekiminize sorun.
• Diş kırılabilir. Çürük, önceki dolgular ve tedavi için açılan giriş nedeniyle dişte sağlam doku azalmış olabilir; bu da dişin kırılma riskini artırır. Bu yüzden dişin üstünün kalıcı olarak onarılması gerekir.
• Renk değişikliği. Siniri ölmüş bir diş zamanla koyulaşabilir. Böyle bir diş içeriden ağartma yöntemiyle açılabilir; nadir durumlarda bu işlem kök yüzeyinde erime ile ilişkilendirilmiştir¹². Kaynak bu yan etki için bir oran vermez.

Yararlar

• Dişin kendisi ağızda kalır; çekim gerekmez ve komşu dişlere dokunulmaz.
• Kanal tedavisi görmüş dişlerin çoğu yıllarca yerinde kalır (aşağıda "Ne kadar dayanır?").

• Ağrı kesici. Diş hekimine gidene kadar kılavuzun önerdiği seçenek, uygunsa ibuprofeni tek başına ya da parasetamolle birlikte kullanmaktır. Bu kanıt doğrudan diş ağrısından değil, diş çekimi sonrası ağrı çalışmalarından gelir ve kesinliği düşüktür¹³. Kutudaki talimata uyun ve önerilen günlük dozu aşmayın; ağızda kanama varsa aspirin ya da ibuprofen kullanmayın. Bu kendi kendine bakım önerisi 24 saat içindir¹⁴; ağrı sürerse ya da daha fazla ağrı kesiciye ihtiyaç duyarsanız eczacınıza ya da hekiminize danışın. Hamileyseniz, düzenli ilaç kullanıyorsanız ya da mide, böbrek veya kanama sorununuz varsa ilacı seçmeden önce eczacınıza danışın.
• Tableti dişin yanına koymayın. Ağrı kesiciyi ağrıyan dişin ya da diş etinin yanına koymak dokuya zarar verebilir¹⁴. Tabletler yutulur.
• Antibiyotik kanal tedavisinin yerini tutmaz. Kök ucu iltihabı ya da apse nedeniyle kanal tedavisi yapılan yetişkinlerde, tedaviye eklenen antibiyotiğin ağrıyı ya da şişliği azalttığı gösterilememiştir (3 deneme, 134 kişi)¹⁵. Kanıtın kesinliği düşük ya da çok düşüktür. Enfeksiyon yayılıyorsa, ateş gibi genel belirtiler varsa ya da irin hemen boşaltılamıyorsa antibiyotik gerekebilir¹⁶; kararı hekiminiz verir.
• Apseyi evde sıkmayın. Apsenin tedavisi, diş hekiminin lokal anestezi altında irini boşaltması ve apseye yol açan nedeni gidermesidir⁵. Neden dişteyse bu genellikle kanal tedavisi ya da dişin çekilmesi demektir.

Anestezinin etkisi birkaç saat sürebilir. Uyuşukluk geçene kadar yemek yemeyin ve yanağınızı ya da dilinizi ısırmamaya dikkat edin. NHS'e göre tedaviden sonra bölge şiş ve ağrılı hissedilebilir, ancak birkaç hafta içinde düzelmesi beklenir⁷.

Günlük bakım

• Dişin üstü kalıcı olarak onarılana kadar o taraftan sert ve yapışkan yiyecekleri çiğnemeyin. Geçici dolgu düşebilir ya da diş kırılabilir.
• Ağrı kesiciyi kutusundaki talimata ya da hekiminizin önerisine göre kullanın.
• Dişlerinizi günde iki kez florürlü diş macunuyla fırçalayın; dişlerin arasını her gün arayüz fırçası ya da diş ipiyle temizleyin.
• Kalıcı onarım randevusunu ertelemeyin.

Bu sorunun dürüst cevabı bir yıl sayısı değil, bir orandır. Aşağıdaki oranlar dişin ağızda kalmasını anlatır; bu süre boyunca hiç sorun yaşanmadığı anlamına gelmez.

14 çalışmayı kapsayan bir derlemenin birleşik sonuçlarında, kanal tedavisi görmüş dişlerin her 100'ünden yaklaşık 86'sı 2-3 yıl, 93'ü 4-5 yıl, 87'si 8-10 yıl sonra yerindeydi¹⁷. Her süre için farklı çalışmaların sonuçları birleştirilmiştir; bu oranlar aynı dişlerin zaman içindeki seyrini göstermez. Çalışmaların çoğu geriye dönüktür. Oranlar diş başınadır ve tek bir dişin sonucunu öngörmez.

Aynı derleme, dişin yerinde kalmasıyla ilişkili dört etken¹⁷ bulmuştur. Bunlar tedaviden sonra kron yapılması, dişin iki yanında komşu diş bulunması, dişin köprü ayağı olmaması ve azı dişi olmamasıdır. Derleme bu etkenlere dair kanıtın zayıf olduğunu belirtir.

Dişin yerinde kalması ile kök ucunun röntgende tam iyileşmesi ayrı şeylerdir; tam iyileşme oranı yukarıda, riskler bölümündedir.

Kanal tedavisi görmüş bir arka diş dolgu, dişin çiğneme tepelerini örten bir onley ya da kronla onarılabilir. Seçimi, dişte ne kadar sağlam doku kaldığı belirler.

• Kron takılan dişlerin daha uzun süre ağızda kaldığı gözlemsel çalışmalarda bildirilmiştir¹⁷.
• Kronu dolguyla karşılaştıran tek randomize çalışma yalnız karbon fiber post yapılmış küçük azı dişlerini kapsar (117 katılımcı, yüksek yanlılık riski) ve 3 yılda fark gösterememiştir¹⁸. Fark bulunamaması eşdeğerlik demek değildir: derlemeye göre kanıt, dolgunun mu kronun mu daha etkili olduğuna karar vermek için yetersizdir¹⁸.
• 2015 tarihli güncelleme, o tarihe kadar inley ya da onleyi kronla karşılaştıran bir çalışma bulamamıştır¹⁹.

Bu yüzden her kanal tedavili dişe kron gerektiği kanıtlanmış değildir. Onley ve inley için inley ve onley, kron için diş kaplama sayfasına bakın.

Kanal tedavili dişlerdeki yapıştırmalı onley ve overleyleri bir araya getiren bir meta-analizin karşılaştırma grubu yoktur. Bu çalışmada başarısızlık 2-4 yılda her 100 restorasyonda yaklaşık 4, 7 yıl ve sonrasındaki izlemde yaklaşık 11 ile 21 arasındaydı²⁰. Bu oranlar bir sağkalım eğrisi değildir ve tek bir dişin sonucunu öngörmez. Yazarlar başarısızlıkların çoğunun onarılabilir göründüğünü belirtir; onarımın yapılıp yapılmadığı ve sonucu ölçülmemiştir.

Ön dişlerle ilgili bir çalışma, bir fakülte kliniğinde yapılan 196 doğrudan kompozit kaplamayı ortalama 3,5 yıl izlemiştir. Bu geriye dönük çalışmada yıllık başarısızlık canlı dişlerde her 100 kaplamada yaklaşık 5, kanal tedavili dişlerde yaklaşık 10²¹ bulunmuştur. Bu, kanal tedavili dişe kompozit kaplama yapılamayacağı anlamına gelmez.

Aşağıdakilerden biri olursa diş hekiminize başvurun:

• Kendiliğinden başlayan, gece uyandıran ya da giderek artan diş ağrısı
• Sıcak ya da soğuktan sonra uzun süren sızı
• Isırınca ya da dişe dokununca ağrı
• Diş etinde sivilce gibi bir şişlik ya da akıntı
• Darbe aldıktan sonra rengi değişen bir diş
• Kanal tedavisinden sonra azalmayan ya da artan ağrı veya şişlik; düşen geçici dolgu
• Kanal tedavili bir dişte yıllar sonra yeniden ağrı, şişlik ya da diş etinde akıntı

Apse olduğunu düşünüyorsanız ateş ya da şişlik olmasa da gecikmeden bir diş hekimine başvurun; diş apsesi kendiliğinden geçmez ve acil diş tedavisi gerektirir⁵. Yüzünüzde ya da çenenizde şişlik veya ateş varsa aynı gün başvurun.

Acil durumlar. Aşağıdakiler acil tıbbi yardım gerektirir⁵. Diş hekimi randevusu beklemeyin; acil servise gidin ya da 112'yi arayın:

• Nefes almayı, konuşmayı ya da yutmayı zorlaştıran şişlik
• Göze ya da boyna yayılan şişlik
• Gözde şişlik ya da ağrı, ani görme sorunu
• Ağız içinde büyük şişlik
• Ağzı açmakta zorlanma

Bu sayfada fiyat yer almaz. Tedavi planı muayeneden sonra kişiye özel hazırlanır. Planı etkileyen başlıca etkenler şunlardır:

• Dişin türü ve kanal sayısı (azı dişlerinde genellikle daha fazla kanal vardır)
• Kanalların durumu: dar, eğri ya da daha önce doldurulmuş kanallar
• İlk kez yapılan bir tedavi mi, yeniden kanal tedavisi mi olduğu
• Kaç seans gerektiği
• Tedaviden sonra dişin dolgu, onley ya da kronla onarılması; gerekiyorsa post

Size verilen planda nelerin dahil olduğunu yazılı olarak isteyin. Dişin kalıcı onarımının (ve gerekiyorsa postun) plana dahil mi olduğunu, yoksa ayrıca mı ücretlendirileceğini de sorun.