Şeffaf Plak Tedavisi (Invisalign)

Şeffaf plağın düşünülebileceği durumlar

• Hafif ya da orta dereceli çapraşıklık ve küçük boşluklar.
• Diş çekimi gerekmeyen vakalar. Çekimsiz vakalarda tedavi kalitesi açısından iki yöntem arasında belirgin bir fark görülmemiştir¹.
• Plakları önerildiği gibi düzenli takabilecek kişiler. Aynı derleme, apareyin vakanın zorluğuna ve hastanın plakları düzenli takmasına göre seçilmesi gerektiği sonucuna varmıştır.

Sabit telin öne çıktığı durumlar

• Diş çekimiyle yer açılması gereken vakalar. Bu vakaları inceleyen bir derlemede (20 çalışma) plaklarda dişlerin kök kontrolü ve kapanıştaki diş temasları sabit tellere göre daha zayıf bulunmuştur³.
• Dişlerin dizilimi ve kapanışı için daha hassas bir sonuç gerektiğinde. Yalnızca Invisalign çalışmalarını inceleyen bir derleme, sonuçların sabit tellerle elde edilen kadar hassas olmadığı sonucuna varmıştır⁴.

Çocuklar ve ergenler

Plakla sabit teli karşılaştıran çalışmaların önemli bir bölümü yetişkinlerde yapılmıştır; bu sonuçlar gençlere doğrudan uygulanamaz. Çocuk ve ergenlerde şeffaf plak kullanımı hakkında bu sayfada kaynakla bilgi veremiyoruz. Çocuğunuz için seçenekleri ortodontistinize sorun; genel bilgi diş teli tedavisi sayfasındadır.

Muayenesiz plak

İngiltere'nin diş hekimliği düzenleyicisi GDC, bazı işlemlerin uzaktan güvenle yapılabileceğini belirtir. Bakımın diğer aşamalarında ise hasta güvenliği için yüz yüze görüşme ya da fiziksel muayene gerekir. GDC'ye göre ortodonti için fiziksel klinik muayenenin yerini tutacak etkili bir yöntem bugün yoktur⁵. Bu bir İngiltere düzenleyicisinin görüşüdür; Türkiye için bağlayıcı bir kural değildir, ama plak tedavisinin muayeneyle başlaması gerektiğini açıkça anlatır.

• Tedavi yaptırmamak. Çapraşıklık ya da boşluk yalnızca görünümle ilgiliyse tedavi yaptırmamak da bir seçenektir.
• Şeffaf plak. Çıkarılıp takılır, daha az göze çarpar. Hafif ve orta dereceli çapraşıklıkta tedavi süresi sabit tellerle benzer bulunmuştur⁶; bu kanıtın kesinliği düşüktür. Başka bir derlemenin duyarlılık analizleri, plaklarla sürenin daha kısa olabileceğini düşündürmüştür¹; ancak plakların daha kısa sürdüğü kesin olarak gösterilmemiştir.
• Metal ya da seramik braketli sabit tel. Braketler dişlerin ön yüzüne yapıştırılır, hasta çıkaramaz. Seramik braketler daha az göze çarpar.
• Lingual tel. Braketler dişlerin arka yüzüne yapıştırılır, dışarıdan görünmez. Dil ağrısı ve konuşma güçlüğü ön yüze takılan tellere göre daha sık bildirilmiştir; bu çalışmaların çoğunda izlem süresi kısaydı. Sabit tel ve lingual tel için diş teli tedavisi sayfasına bakın.

Invisalign ile diğer plak sistemleri

Bu sayfanın dayandığı çalışmaların bir bölümü yalnızca Invisalign ile yapılmıştır. Invisalign'ın diğer plak sistemlerinden daha iyi ya da daha kötü sonuç verdiğini gösteren karşılaştırmalı bir çalışma, bu sayfanın dayandığı kaynaklarda yok. Invisalign çalışmalarının sonuçları da diğer markalara doğrudan genellenemez.

Plakların kaç günde bir değiştirileceği, günde kaç saat takılacağı ve kontrollerin sıklığı tedavi planıyla belirlenir. Bunlar için bu sayfada kaynağa dayalı bir sayı veremiyoruz. Ortodontistinizin söylediği süreye uyun; plaklar önerilenden az takılırsa dişler planlandığı gibi hareket etmeyebilir.

Tedavinin toplam süresi vakanın zorluğuna göre değişir. Hafif ve orta dereceli çapraşıklıkta şeffaf plakla ve sabit telle tedavi süresi benzer bulunmuştur⁶. Sizin için tahmini süreyi ortodontistiniz muayeneden sonra söyler.

Riskler ve dezavantajlar

• Sonuç her vakada sabit tel kadar hassas olmayabilir. Yetişkin çalışmalarını birleştiren bir derleme 11 çalışmayı ve 887 hastayı kapsar. Bu derlemede tedavi sonunda dişlerin dizilimini ve kapanışını puanlayan 3 çalışmada plaklarla elde edilen sonuç sabit tellere göre daha zayıf bulunmuştur²; kanıtın kalitesi orta düzeydedir. Diş çekimi gerekmeyen vakalarda ise daha yeni bir derleme belirgin bir fark bulmamıştır (yukarıda).
• Sonuç düzenli takmaya bağlıdır. Plaklar çıkarılabildiği için, önerilenden az takıldığında tedavi planlandığı gibi ilerlemeyebilir.
• Ağrı. Plaklar ilk takıldığında dişlerde baskı ve hassasiyet olabilir. İlk haftayı izleyen çalışmalarda ağrı genellikle ilk 24-48 saatte en yüksek düzeydeydi ve yaklaşık bir hafta içinde azaldı⁷.
• Plaklar her zaman daha az ağrı yapmaz. Invisalign kullananlar, tedavinin ilk birkaç gününde sabit tel takanlara göre biraz daha az ağrı bildirmiştir⁸. Sonrasında, 3 aya kadar izleyen çalışmalarda fark saptanmamıştır; bu kanıtın kesinliği çoğunlukla düşüktür. Bu çalışmalar yalnızca Invisalign'ı ve çoğunlukla hafif vakaları incelemiştir. Hastaları 12 ay boyunca her ay izleyen tek bir çalışmada ise ikinci aydan itibaren plak kullananlar daha fazla ağrı bildirmiştir⁷.
• Diş çürüğü ve diş eti sorunları. Beyaz leke (erken çürük) en çok sabit tellerle incelenmiştir. Plak tedavisinde çürük ve diş eti sorunlarının ne sıklıkta görüldüğünü bu sayfada kaynakla veremiyoruz; bu, plakların leke ya da çürük yapmadığı anlamına gelmez. Plağı takmadan önce dişlerinizi fırçalayın ve plağı temiz tutun.
• Diş eti çekilmesi. Ortodontik tedavi, yetersiz ağız temizliği ve ince diş eti yapısı diş eti çekilmesi riskini artırabilecek etkenler arasında sayılır⁹. Bu bir uzman görüşüdür ve bir sıklık vermez. Diş etinde hastalık yoksa aynı yayın, bölgenin izlenmesini uygun yaklaşım olarak görür.
• Diğer olası yan etkiler. Tedavi sırasında dişlerin köklerinde kısalma (kök rezorpsiyonu) gibi başka yan etkiler de olabilir. Bunların sıklığını bu sayfada kaynakla veremiyoruz; muayenede hekiminize sorun.
• Sonucun kalıcılığı belirsizdir. Plak tedavisinden sonra dişlerin eski yerine dönme eğiliminin sabit tellerden farklı olup olmadığı yeterince araştırılmamıştır¹⁰. Bu konuda yalnızca 3 çalışma vardır ve üçü de Invisalign ile yapılmıştır.

Yararlar

• Plaklar yemek yerken ve dişler fırçalanırken çıkarılabilir.
• Braketli tellere göre daha az göze çarpar.
• Hafif ve orta dereceli, diş çekimi gerekmeyen vakalarda tedavi kalitesi sabit tellerle belirgin biçimde farklı bulunmamıştır (yukarıda).

Ağrı olursa

• Reçetesiz ağrı kesiciler ortodontik ağrıyı hiç ilaç almamaya göre azaltmıştır. Bu sonuç 32 çalışmayı kapsayan bir Cochrane derlemesinden gelir; kanıtın kalitesi orta düzeydedir¹¹. İltihap giderici ağrı kesiciler (NSAİİ) parasetamolle karşılaştırıldığında belirgin bir fark bulunmamıştır¹¹; bu karşılaştırmadaki kanıtın kalitesi düşüktür. Kutudaki talimata uyun; emin değilseniz eczacınıza ya da hekiminize danışın.
• Sakız, ısırma tabletleri ve titreşim cihazları gibi ilaç dışı yöntemlerin ortodontik ağrıyı azalttığı gösterilmemiştir¹².

Temizlik ve kullanım

• Dişlerinizi günde iki kez florürlü diş macunuyla fırçalayın. Yemekten sonra plağı takmadan önce dişlerinizi temizleyin.
• Plağı nasıl temizleyeceğinizi ve hangi ürünlerin plağa zarar verebileceğini ortodontistinize sorun.
• Plağı çıkardığınızda kutusunda saklayın; kaybolan ya da kırılan plağı ortodontistinize bildirin.
• Yemek yerken plağı çıkarın. Plak takılıyken hangi içecekleri içebileceğinizi ortodontistinize sorun.
• Ortodontik kontrollerin yanında diş hekiminizin düzenli ağız muayenelerini de sürdürün. Bu muayenelerin aralığı kişinin çürük ve diş eti hastalığı riskine göre belirlenir¹³.

Ortodontik tedavi bittikten sonra dişler başladıkları konuma dönme eğilimindedir¹⁴. Bu yüzden plak tedavisinden sonra da bir pekiştirme aygıtı (retainer) kullanılır.

• Araştırmaların çoğu sabit tel sonrasıyla ilgilidir. Pekiştirmeyi inceleyen 47 çalışmalık Cochrane derlemesi plak çalışmalarını kapsamaz. O derlemede sabit ve çıkarılabilir pekiştirme aygıtlarından birinin dişleri düz tutmada açıkça daha iyi olduğu gösterilmemiştir; kanıtın kesinliği düşük ya da çok düşüktür.
• Ne kadar süre? Pekiştirme aygıtını ne kadar süre kullanacağınızı ortodontistiniz belirler¹⁵. İngiltere'de yayımlanan bir görüş yazısına göre İngiltere Ortodonti Derneği (BOS) hastalara pekiştirme aygıtlarının ömür boyu takılması gerektiği mesajını vermiştir¹⁶. Yazının yazarı olan diş hekimi ise araştırmaların bu genel öneriyi desteklemediğini savunur; ona göre pekiştirme çalışmalarının çoğu 6-24 ay sürmüştür¹⁶. Kanıta dayalı kesin bir süre yoktur ve hiçbir pekiştirme yönteminin dişleri ömür boyu hiç kıpırdamadan tuttuğu gösterilmemiştir.
• Sabit pekiştirme teli yerinden çıkabilir. Dişlerin arkasına yapıştırılan çok telli örgü tellerde yapışma kopması çalışmalarda yüzde 12 ile 50 arasında bildirilmiştir¹⁷. Bu tek bir oran değil, farklı çalışmalarda bildirilen en düşük ve en yüksek değerlerdir; kanıtın kalitesi düşüktür.

Ortodonti, Türkiye'de kanunla belirlenen dokuz diş hekimliği uzmanlık dalından biridir¹⁸. Tedavinizi kimin planlayıp izleyeceğini ve unvanını sorabilirsiniz. Hekimlerimizin unvanları hekimlerimiz sayfasındadır.

Aşağıdakilerden biri olursa ortodontistinize başvurun:

• Yeni bir plağa geçtikten sonra birkaç günden uzun süren ağrı¹⁵
• Dişlere oturmayan, çatlayan ya da kırılan bir plak
• Plağın kenarının diş etinde ya da dilde yara açması
• Kopan bir tutunma çıkıntısı
• Kanayan ya da şişen diş eti, dişlerde beyaz lekeler
• Gevşemiş gibi hissedilen sabit pekiştirme teli ya da artık oturmayan çıkarılabilir pekiştirme aygıtı

Diş apsesinden şüpheleniyorsanız beklemeyin; apse kendiliğinden geçmez ve acil diş tedavisi gerektirir¹⁹. Yüzünüzde ya da çenenizde şişlik veya ateş varsa aynı gün bir diş hekimine başvurun.

Acil durumlar. Aşağıdakiler acil tıbbi yardım gerektirir¹⁹. Diş hekimi randevusu beklemeyin; acil servise gidin ya da 112'yi arayın:

• Nefes almayı, konuşmayı ya da yutmayı zorlaştıran şişlik
• Göze ya da boyna yayılan şişlik
• Gözde şişlik ya da ağrı, ani görme sorunu
• Ağız içinde büyük şişlik
• Ağzı açmakta zorlanma

Bu sayfada fiyat yer almaz. Tedavi planı muayeneden sonra kişiye özel hazırlanır. Planı etkileyen başlıca etkenler şunlardır:

• Sorunun derecesi ve gereken plak sayısı
• Tahmini tedavi süresi ve kontrol randevularının sayısı
• Dişler plana göre ilerlemezse gereken ek tarama ve ek plaklar
• Tedavi öncesi dolgu ya da diş eti tedavisi gibi ek işlemler
• Tedavi sonrasındaki pekiştirme aygıtı ve kontrolleri

Size verilen planda nelerin dahil olduğunu, özellikle ek plakların ve pekiştirme aygıtının plana dahil olup olmadığını yazılı olarak isteyin.